Relatiebeding voor de zzp’er: wat mag wel, wat niet?

Zelfstandigen (zzp’ers) werken op basis van een overeenkomst van opdracht voor een opdrachtgever. Vaak bevat zo’n overeenkomst een relatiebeding. Maar hoe ver reikt zo’n beding eigenlijk? In dit artikel zetten we de hoofdlijnen op een rij.

Wat is een relatiebeding?

Een relatiebeding in een overeenkomst van opdracht beperkt de zzp’er in de mogelijkheden om tijdens en/of na afloop van de overeenkomst werkzaamheden te verrichten voor relaties of klanten van de opdrachtgever. De opdrachtgever wil hiermee voorkomen dat de zzp’er klanten “meeneemt” of gaat werken voor dezelfde klanten buiten de bemiddeling van de opdrachtgever.

Is een relatiebeding geldig voor zelfstandigen?

In tegenstelling tot werknemers, waarvoor strikte wettelijke regels gelden, zijn er minder beperkingen voor een relatiebeding in een overeenkomst van opdracht. In beginsel zijn opdrachtgevers vrij om zo’n beding met een zzp’er af te spreken, maar de inhoud en reikwijdte mogen niet onredelijk zijn. Een te ruim of vaag omschreven beding kan de rechter geheel of gedeeltelijk ongeldig verklaren, vooral als het strijdig is met de redelijkheid en billijkheid.

Grenzen: de wet en het belemmeringsverbod Waadi

Belangrijk is de positie van de opdrachtgever. Wanneer zzp’ers (via een bemiddelaar of intermediair) werkzaamheden verrichten bij klanten van de opdrachtgever, bestaat het risico dat een relatiebeding in strijd is met het belemmeringsverbod van artikel 9a Waadi. Dit verbod houdt in dat het de opdrachtgever niet is toegestaan belemmeringen (bijvoorbeeld een relatiebeding) op te leggen aan de zzp’er na afloop van de opdracht, als deze rechtstreeks voor een klant van de opdrachtgever wil werken.

De Waadi is van toepassing als aan enkele voorwaarden is voldaan, vooral als de zzp’er onder leiding of toezicht van de klant werkt. Is daar geen sprake van, dan kan het relatiebeding wel geldig zijn. De exacte omstandigheden en feitelijke uitvoering van het werk zijn doorslaggevend.

Rechtspraak en praktijkvoorbeelden

Door de rechtbank is meermaals geoordeeld dat een relatiebeding in strijd was met het belemmeringsverbod uit de Waadi. Ook matigen rechters het beding of vernietigen zij het, als het beding disproportioneel is geformuleerd of wanneer de opdrachtgever onvoldoende belang heeft om handhaving van het beding te rechtvaardigen.

Advies voor de praktijk

• Zorg dat het relatiebeding concreet en niet te ruim is geformuleerd;
• Overweeg of er sprake is van intermediair-bemiddeling: bij terbeschikkingstelling van arbeid kan het belemmeringsverbod van de Waadi gelden.
• Is een boetebeding opgenomen, controleer de hoogte en redelijkheid; een rechter kan deze matigen of vernietigen als deze buitensporig wordt geacht.