Vennootschap onder firma (vof)

De meeste vennootschappen onder firma (V.O.F.’s) zijn relatief kleinschalige ondernemingen waarin twee of meer (rechts)personen – de vennoten – gezamenlijk een bedrijf uitoefenen. Vaak gaat het om familiebedrijven, ambachtelijke ondernemingen, samenwerkingsverbanden tussen professionals of commerciële samenwerkingen waarin de vennoten ieder een deel van de werkzaamheden, inbreng en verantwoordelijkheid op zich nemen.

Hoewel de V.O.F. vooral bekendstaat als rechtsvorm voor kleinere bedrijven, komt zij ook voor in grotere samenwerkingen, bijvoorbeeld als projectvennootschap of tijdelijke combinatie in de bouw, techniek of dienstverlening. De aantrekkingskracht van de V.O.F. ligt in de flexibiliteit, de relatief eenvoudige oprichting en de mogelijkheid om zonder zware formele bestuursstructuren toch gezamenlijk te ondernemen.

Een V.O.F. kent geen aandeelhouders of statutair bestuur. In plaats daarvan zijn de vennoten gezamenlijk verantwoordelijk voor de leiding van de onderneming, de uitvoering van het bedrijf en de vertegenwoordiging naar buiten toe. Tenzij de vennootschapsovereenkomst anders bepaalt, is iedere vennoot volledig bevoegd om de V.O.F. te vertegenwoordigen en rechtshandelingen te verrichten die binnen het doel van de vennootschap vallen.

De onderlinge taakverdeling, winstverdeling en besluitvorming worden vastgelegd in de vennootschapsovereenkomst. In de praktijk is dat document bepalend voor hoe de V.O.F. functioneert. Anders dan bij de BV is er geen wettelijk gelaagde bestuursstructuur: de vennootschap wordt gedragen door de gezamenlijke vennoten. Dat maakt dat goede afspraken essentieel zijn, zowel voor het dagelijks bestuur als voor situaties van geschil, uittreding of beëindiging.

Risico’s bij een V.O.F. zonder vennootschapsovereenkomst

Een vennootschapsovereenkomst is echter niet vereist of verplicht om een V.O.F. aan te gaan. In de praktijk komt het veel voor dat de vennoten geen vennootschapsovereenkomst zijn aangegaan. Dat kan tot allerlei problemen en grote risico’s leiden. Zowel tijdens de samenwerking, zodra de samenwerking binnen de vennootschap eindigt (en moet worden afgerekend) en daarna.

Een belangrijk aandachtspunt is de hoofdelijke aansprakelijkheid: iedere vennoot is hoofdelijk verbonden (aansprakelijk) voor de volledige schulden van de V.O.F. Dat betekent dat schuldeisers zich voor alle schulden van de vennootschap kunnen verhalen op het privévermogen van iedere vennoot. Dit maakt duidelijke interne afspraken (zoals in een vennootschapsovereenkomst) des te belangrijker. In dat geval zijn de vennoten immers slechts aansprakelijk voor schulden die zijn aangegaan (door de andere vennoot) binnen de begrenzing van de zelfstandige bevoegdheid van de vennoten.

Hoewel vennoten vaak starten vanuit een gedeelde visie en motivatie, kunnen belangen gaandeweg uiteenlopen. Waar de ene vennoot bijvoorbeeld meer risico wil nemen om commerciële kansen te benutten, kan de andere vennoot juist waarde hechten aan financiële voorzichtigheid of werk-privébalans. Omdat vennoten gezamenlijk beslissen over het beleid en gezamenlijk ieder voor het geheel aansprakelijk zijn, kunnen deze belangentegenstellingen sneller tot spanningen leiden dan in een BV-structuur.

Ook verschillen in inzet, omzetbijdrage of winstverdeling kunnen leiden tot conflicten, zeker wanneer de vennootschapsovereenkomst hierover onvoldoende duidelijkheid geeft of niet is overeengekomen.

In de praktijk ontstaan bijvoorbeeld conflicten over:

• bevoegdheden (wie mag wat besluiten?)
• taken (wie doet wat?)
• financiële bijdragen of privé-ontrekkingen
• onderlinge vergoedingen
• uittreding of opzegging door een vennoot
• voortzetting van de onderneming bij ziekte, uitval of wanprestatie van een vennoot
• de waarde en afrekening bij uittreding door een vennoot (opzegging) of ontbinding van de V.OF.

Rechters toetsen geschillen allereerst aan de vennootschapsovereenkomst (als die er is) en aan de redelijkheid en billijkheid die de vennoten jegens elkaar moeten betrachten. Is geen vennootschapsovereenkomst overeengekomen, vallen rechters terug op de bepalingen van de wet.

Ook na langere tijd samenwerken kunnen vennoten bij het ontstaan van conflicten alsnog een vennootschapsovereenkomst sluiten, waarin alsnog duidelijke afspraken worden gemaakt en waarmee een geschil kan worden opgelost. In ernstige gevallen kan ontbinding van de V.O.F. of een gedwongen uittreding van één of meerdere vennoten via de rechter worden gevorderd.