HET CONCURRENTIE- EN/OF RELATIEBEDING. HOE ZIT HET PRECIES?

Een concurrentie- en/of relatiebeding beperkt de werknemer in zijn arbeidskeuze en leidt regelmatig tot discussies tussen de werkgever en werknemer. Wat zijn de regels? Onze arbeidsrechtexperts leggen het uit.

Door een concurrentiebeding kan de werknemer na het einde van het contract tijdens een bepaalde tijd niet bij of voor de concurrent werken. Door een relatiebeding mag de werknemer een bepaalde periode geen contact hebben met relaties.

Een concurrentie- en/of relatiebeding moet natuurlijk wel aan bepaalde voorwaarden voldoen, voordat het geldig is. Bovendien kan de rechter onder bepaalde omstandigheden een geldig beding vernietigen of beperken. Hoe het precies zit, leest u hieronder.

Wat is een concurrentiebeding?

Een concurrentiebeding verbiedt de werknemer om gedurende een bepaalde tijd na het einde van het arbeidscontract (meestal een jaar) een met zijn ex-werkgever concurrerend bedrijf te starten of bij de concurrent van zijn ex-werkgever te werken. Met een concurrentiebeding beschermt de ex-werkgever als het ware de kennis die de werknemer bij hem heeft opgedaan. Dat doet hij door te verbieden dat de werknemer concurrerend werk gaat doen en daarbij de kennis die hij heeft opgedaan bij de ex-werkgever gebruikt. Overtreding van het concurrentiebeding kan leiden tot hoge boetes.

Wat is een relatiebeding?

Een relatiebeding verbiedt de werknemer om gedurende een bepaalde tijd na het einde van het arbeidscontract (meestal een jaar) geen contact te hebben met de relaties van de ex-werkgever. Met een relatiebeding beschermt de ex-werkgever dus zijn relaties. Overtreding van het relatiebeding kan leiden tot hoge boetes.

Vallen leveranciers ook onder het relatiebeding?

Welke relaties er onder het relatiebeding vallen, hangt af van wat partijen met elkaar hebben afgesproken. Meestal ziet een relatiebeding in ieder geval op de klanten van de ex-werkgever. Maar ook leveranciers kunnen relaties zijn in de zin van het relatiebeding. Dat heeft het hof Arnhem-Leeuwarden in zijn arrest van 20 september 2017 bevestigd. Soms is er discussie over de uitleg van het beding en wie of wat onder het begrip ‘relatie’ moet worden verstaan. In dat geval wordt niet alleen naar de taalkundige uitleg van het beding gekeken, maar ook naar de bedoeling van partijen doen zij het begin afspraken. Als er niet expliciet over het relatiebeding is gesproken toen het werd afgesproken, komt het risico van onduidelijkheid bij de opsteller van het beding te liggen. Dat is in verreweg de meeste gevallen de werkgever, zodat de werknemer aan het langste eind trekt en het relatiebeding door de rechter geheel of gedeeltelijk ongedaan wordt gemaakt.

Wat is het verschil tussen een concurrentiebeding en een relatiebeding?

Juridisch is er geen verschil tussen een concurrentiebeding en een relatiebeding. Dit heeft ook de Hoge Raad bepaald in zijn arrest van 3 maart 2017. Beide bedingen worden getoetst aan art. 7:653 BW. In dat artikel staan de voorwaarden waaraan ‘een beding tussen de werkgever en de werknemer waarbij deze laatste wordt beperkt in zijn bevoegdheid om na het einde van de overeenkomst op zekere wijze werkzaam te zijn’ moet voldoen.

Een beding dat de werknemer verbiedt om nevenwerkzaamheden te verrichten is geen concurrentie- of relatiebeding, omdat dat beding geldt tijdens de duur van de arbeidsovereenkomst en niet erna.

Wettelijke voorwaarden concurrentiebeding

Zoals gezegd is op zowel het concurrentiebeding als het relatiebeding art. 7:653 BW van toepassing. Op grond van dat artikel is een concurrentie- of relatiebeding alleen geldig als het aan de volgende voorwaarden voldoet:

  • Het beding staat in een arbeidscontract voor onbepaalde tijd;
  • Het beding is schriftelijk afgesproken;
  • De werknemer was meerderjarig toen het beding werd afgesproken.

Een concurrentiebeding in een contract voor bepaalde tijd mag alleen als het beding noodzakelijk is in verband met zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen én die belangen schriftelijk zijn gemotiveerd.

Als er een geldig beding is afgesproken, kan de werkgever een vordering instellen als de werknemer het beding overtreedt.

Arbeidsovereenkomst

Een concurrentiebeding is alleen geldig als het schriftelijk is afgesproken. Meestal wordt het beding opgenomen in een arbeidsovereenkomst. Maar wat als er alleen maar een mondelinge arbeidsovereenkomst is? In dat geval is de arbeidsovereenkomst geldig, maar kan de werkgever geen beroep doen op het concurrentiebeding dat net als de arbeidsovereenkomst mondeling is afgesproken.

Wanneer moet een concurrentiebeding opnieuw worden afgesproken?

Meestal staat een concurrentiebeding in het arbeidscontract en wordt het afgesproken aan het begin van het dienstverband. Maar een concurrentiebeding dat is afgesproken tijdens of na afloop van het dienstverband is ook geldig.

Een concurrentiebeding verliest zijn geldigheid en moet dus opnieuw worden afgesproken als het beding beduidend zwaarder op de werknemer gaat drukken. Dat kan zo zijn als:

  • de medewerker een andere functie krijgt, waardoor het beding een ruimer bereik krijgt (bijvoorbeeld omdat de werknemer een uitbreiding van zijn portfolio of werkgebied krijgt);
  • het bedrijf van de werkgever wordt overgenomen, waardoor er meer bedrijven onder het beding vallen;
  • de werkgever zijn bedrijf uitbreidt met meerdere vestigingen of andere activiteiten.

Of het beding zwaarder op de werknemer drukt, hangt af van alle omstandigheden van het geval. De beoordeling ervan ligt bij de rechter.

Hoe lang duurt een concurrentiebeding?

Meestal geldt een concurrentiebeding gedurende één of twee jaar na het einde van het dienstverband. Als een concurrentiebeding langer duurt, is de kans groot dat de duur van het beding door de rechter wordt ingekort. Dat komt omdat de werknemer anders te lang wordt beperkt in zijn arbeidskeuze.

Conflict over een concurrentiebeding?

Als een concurrentiebeding of relatiebeding is afgesproken, moet de werknemer zich daaraan houden. Het gevolg daarvan is dat de werknemer na het einde van zijn arbeidscontract met de ex-werkgever wordt beperkt in zijn arbeidskeuze. De werknemer heeft er dus belang bij dat het beding wordt opgeheven. De werkgever zal het beding (meestal) niet uit zichzelf opheffen. Als de werkgever niet meewerkt aan opheffing van het beding, kan de werknemer aan de rechter vragen om het beding (geheel of gedeeltelijk) te vernietigen (=ongedaan maken). In die procedure toetst de rechter eerst of het beding echt noodzakelijk. Als dat niet zo is, vernietigt de rechter het beding in zijn geheel. Het hele beding geldt dan niet meer. Ook als het beding noodzakelijk is, kan de rechter het beding geheel of gedeeltelijk vernietigen als de werknemer door het beding onbillijk wordt benadeeld in verhouding tot het te beschermen belang van de werkgever.

Advies nodig?

Wij staan regelmatig werknemers en werkgevers bij in discussies over de geldigheid en/of de reikwijdte van het concurrentie- en/of relatiebeding. Heeft u vragen of wilt u advies? Neem dan contact op met één van onze specialisten.

Veelgestelde vragen:

Ik heb met mijn werknemer geen concurrentiebeding afgesproken. Kan ik dan toch een procedure beginnen als hij mijn klanten afpakt?

Ja, dat kan. Er kan sprake zijn van een onrechtmatige daad van de ex-werknemer. Dat wordt onrechtmatige werknemersconcurrentie genoemd. Er is pas sprake van onrechtmatige werknemersconcurrentie als de werkgever heeft bewezen dat:
1) De werknemer duurzaam het debiet van de ex-werkgever heeft afgebroken;
2) De afbreuk substantieel en stelselmatig was;
3) De afbreuk heeft plaatsgevonden met de kennis en de gegevens die de werknemer van zijn ex-werkgever had.

De kantonrechter heeft in de ontbindingsprocedure geoordeeld dat door de werkgever ernstig verwijtbaar is gehandeld. Is de werknemer dan nog gebonden aan het concurrentiebeding?

Nee. De ex-werkgever kan dan geen beroep meer doen op het concurrentiebeding.

We hebben alleen mondeling een concurrentiebeding afgesproken. Moet de werknemer zich daaraan houden?

Nee. Een concurrentiebeding is alleen geldig als het schriftelijk is afgesproken. Wel kan sprake zijn van onrechtmatige werknemersconcurrentie als de werknemer met de ex-werkgever concurrerend werk gaat doen.

Ik heb een concurrentiebeding afgesproken. Zit ik daaraan vast?

Ja. Afspraak is immers afspraak. Wel bestaat de mogelijkheid om aan de rechter te vragen om het beding ongedaan te maken of te beperken in tijd en/of bereik. Of de rechter dat doet, hangt af van de omstandigheden van het geval.